Irak ve Suriye Türkmenlerinin Savaşta ve Barışta Siyasi ve Kültürel Meseleleri Sempozyumu, 11 Mayıs 2016 Çarşamba günü saat 9.30-15.50 arasında, Türk Tarih Kurumu, A.Ü.KAMMER, A.Ü.OTAM, ORSAM işbirliğinde, Türk Tarih Kurumu Konferans Salonu’nda gerçekleşti. Sempozyumun açılış konuşmalarını yapan, Ankara Üniversitesi Rektörü Prof.Dr.Erkan İbiş, Türk Tarih Kurumu Başkanı Prof.Dr.Refik Turan, A.Ü. Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dekanı   Prof.Dr.Abdülkadir Gürer, Suriye Türkmen Meclisi Başkanı  Abdurrahman Mustafa, Ortadoğu Stratejik Araştırmalar Merkezi (ORSAM) Başkanı Doç.Dr.Şaban Kardaş, A.Ü.Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi (OTAM) Müdürü Prof.Dr.Üçler Bulduk ve A.Ü.Karşılaştırmalı Medeniyet ve Barış Çalışmaları Araştırma ve Uygulama Merkezi (KAMMER) Müdürü Prof.Dr.Neşe Özden; sempozyumun, Suriye ve Irak’taki gelişmeleri tarihten günümüze yansımalarıyla ve birbirleriyle kıyaslama imkanı da sunmak suretiyle aynı anda değerlendirdiğini vurgulayarak sempozyum süresince ele alınan konuların ve çözüm odaklı önerilerin taşıdığı öneme dikkat çektiler. 

          Siyasi meselelerin ele alındığı sabah oturumu, Türk Tarih Kurumu Bilim Kurulu üyesi Prof.Dr.İbrahim Ethem Atnur’un başkanlığında toplandı. İlk konuşmacı olan, ORSAM danışmanı ve mevcut Sempozyumun oluşumunda büyük katkı sağlayan Habib HÜRMÜZLÜ, “Irak Yasalarında Türkmenler ve Yaşadıkları Sorunlar (Turkmen in Iraqi Constitution and Their Problems)” başlıklı bildirisinde,  Irak’ta hükümet kurma süreci ve anayasal sorunlar kapsamında kayda değer değerlendirmeler ve önerilerde bulundu. 2003’te Irak’ın işgalinden sonra çıkan Geçici Anayasa’da, Irak’ta federal sistemin kurulmasının öngörüldüğünü ve 2005 tarihli Irak Cumhuriyeti Anayasası’nın ise federal bölgeler/vilayetler açısından daha ayrıntılı yapılandırmaları içerdiğini hatırlattı.  Çankaya Üniversitesi öğretim üyesi Prof.Dr.Mahir NAKİP, “2003’ten Günümüze Irak Türkmenleri ve Gelecekleri (Iraqi Turkmen From 2003 to the Present and Their Future Prospects)” başlıklı sunumunda, Türkiye’nin Irak politikasının evrelerini (2003-2008, 2008-2011 ABD askerlerinin çekilmesi, 2011-2014, 2014 sonrası) ve Irak’ta Türkmenlerin yaşadığı bölgelerin tarihsel ve güncel durumunu ele aldı. Bu bakımdan, 2003-2006 yıllarının bir “dışlanma ve mağduriyet”,  2006-2010 sürecinin ise bir “bilinçlenme” süreci olduğunu belirttikten sonra, 2010-2014 arasında Türkmenlerin üçüncü millet kabul edilmesiyle bir anlamda kendilerini “ispatlama dönemi”nde bulunduklarına işaret etti. 2014 sonrasında, Irak’taki Türkmenler için bir “sarsılma süreci”nin yaşandığının, bir başka deyişle ITC’nin 30 Nisan seçimlerinde Musul ve Kerkük’teki başarısızlığı, Telafer’in kaybı, Türkmenlerin hükümette yer alamaması ve 400 bin Türkmen sığınmacının sorunları ve coğrafi dağılımlarının bu sürecin belirmesinde etken olduğunun altı çizildi. Suriye Türkmen Milli Hareket Partisi Genel Başkanı ve SGH Sağlık Bakanı Muhammed Vecihi CUMA, “Suriye Muhalefeti İçinde Türkmenlerin Durumu ve Geleceği (The Present and Future Situation of the Turkmen in Syrian Opposition)” konulu konferansında, Suriye’de yaşanan insanlık dramına değinerek, iktidar-muhalefet politikalarına ve Suriye’yi işgal etmiş durumda olan Rusya’nın tavrına ilişkin etkin saptamalarda bulundu. Bir yandan Rusya ve ABD gibi devletlerin yaklaşımlarına, diğer taraftan da Suriye’deki terör faaliyetlerine dair çok yönlü değerlendirmelerde bulunan Muhammed Vecihi Cuma, Suriye’de yaşanan büyük facia karşısında duyarsız kalınmaması gerektiğini belirtti. Suriye Türkmen Milli Hareket Partisi Başkanı Yardımcısı Tarık Sulo CEVİZCİ, “Suriye Türkmenleri Üzerine Oynanan Oyunlar (Games Played on Turkmen in Syria)” konulu bildirisinde, Suriye’ye müdahil olan güçler (uluslararası, bölgesel, yerel) ve düzeyleri hakkında, ayrıca Suriye’de gelecekteki muhtemel gelişmeler üzerine kapsamlı analizlerini paylaştı.

          Kültürel meselelerin ele alındığı öğleden sonraki oturum, Türk Tarih Kurumu Bilim Kurulu üyesi Prof.Dr.İlhan Erdem’in başkanlığında toplandı. A.Ü. OTAM Müdürü, A.Ü.DTCF Genel Türk Tarihi ABD Başkanı Prof.Dr.Üçler BULDUK, “Tarihi ve Sosyo-Kültürel Boyutlarıyla Türkmen Kavramı ve Kimliği (From Historical and Socio-Cultural Perspectives ‘Turkmen’ Concept and Identity)” başlıklı bildirisinde, tarihin eski devirlerinden itibaren Türklerin kültürel coğrafyalarının derinliğine dikkat çekerek, çok yönlü sebep ve sonuç ilişkileriyle “Türkmen” tanımlamasının sınırlarını tartıştı. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi öğretim üyesi Prof.Dr.Suphi SAATÇİ, “Irak Türkmenlerinin Maddi Kültürleri ve Bu Değerlerin Bugünkü Durumu (Material Culture of Iraqi Turkmen and Its Present Situation)” konulu konferansında, maddi kültür örneklerinden hareketle, Erbil’in tarihi kalesinden ve özellikle de Kerkük kalesinden bahsederken, Türkmenlerin yaşadıkları topraklarda kendilerine özgü bir mimari tasarım olarak geliştirdikleri yöntemlerden bahsetti. Tayfur tipindeki evin bölümlerini tanıttı. Ayrıca, çanak-çömlek işçiliğinde Türkmen yurdu Tuzhurmatu’nun, bütün Irak’ta ün salmış bir merkez olduğuna ve halk el sanatının bu üstün örneklerinin topraktan imal edilen ürünler halinde hazırlandığına dikkat çekti. Matbaanın gelişi ile Kerkük’te Türkçe gazete-dergi ve kitap yayınlarının başladığını belirtti. Kerkük’te çıkan süreli yayınların tümünün Türkçe olduğunu hatırlatarak, “Kevkeb-i Maarif Mecmuası, Nemce, Kerkük, İleri, Afak ve Beşir” gazetelerinden örnekler verdi. Bağdat Üniversitesi öğretim üyesi, şair ve yazar  Prof.Dr.Mehmet Ömer KAZANCI,“Irak Türkmen Edebiyatında Siyaset (Politics in Iraqi Turkmen Literature)” konulu sunumunda, edebiyat tarihindeki ve günümüz edebiyat eserlerindeki yansımalarıyla, somut örnekler üzerinden, siyasetin hangi yönleriyle edebiyata aktarıldığını ayrıntılı ve içerikli bir şekilde açıkladı. Suriye Türkmen Sanat ve Kültür Topluluğu Başkanı Hasan Kasım ERDOĞAN,  “Suriye Türkmenleri Halk Kültürü ve İnançları (Folk Culture and Beliefs of Syrian Turkmen)” konulu konferansında, halk kültürünün sözlü ve yazılı değerlerini ele alarak, Anadolu’daki Türk kültürü ile benzerliklerini ortaya koydu. Kültürel sürekliliğin önemini vurguladı. Gaziantep Üniversitesi öğretim üyesi Prof.Dr.Muhammet Emin ABOV, “Suriye Türkmenleri Karşılaştırmalı Atasözleri ve Deyimleri (Comparative Proverbs and Idioms of Syrian Turkmen)” başlıklı bildirisinde, yapmış olduğu çalışmaların neticesinde tespit ettiği Türkçe ve Arapça atasözleri ve deyimleri, anlam ve içerikleriyle karşılaştırarak benzerliklerini ve etkileşimlerini vurguladı.

          Irak ve Suriye’de yaşananları, hem bilimsel analizlerle yorumlayan hem de Suriye ve Irak’ta yaşanan siyasi dönüşümleri bizzat gözlemleme imkanı bulan katılımcıların gözünden olaylara bakabilmeye fırsat veren sempozyum sunumları büyük beğeni topladı.